دڵەڕاوکێ کاردانەوەیەکی سروشتییە و ھەموو کەسێک ھەندێک جار تووشی دڵەڕاوکێ دەبێت. چەندین شت ھەیە کە دەتوانیت خۆت ئەنجامی بدەیت بۆ کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ و بۆ ئەوەی ھەست بە باشتر بکەیت. بەڵام ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ دڵەڕاوکێت زۆر بوو، ئەوا دەتوانێت کاریگەری لەسەر ژیانی ڕۆژانەت ھەبێت. ھەندێک جار ڕەنگە پێویستت بە یارمەتی و پشتیوانی ھەبێت.
بۆچی تووشی دڵەڕاوکێ دەبین؟
ھەموو کەسێک ھەندێک جار ھەست بە دڵەڕاوکێ دەکات، ئەمەش شتێکی سروشتی و باشە. دڵەڕاوکێ وادەکات ھۆشیار بیت، خۆت ئامادە بکەیت و بتوانێت زاڵ بیت بەسەر ئەو سەختییانەی ڕووبەڕووت دەبنەوە. دڵەڕاوکێ دەتوانێت یارمەتیت بدات بۆ دۆزینەوەی چارەسەری نوێ. کاتێک سەختییەکانت تێپەڕاند، تێبینی ئەوە دەکەیت کە زۆربەی ئەو شتانەی کە سەخت بوون، تێدەپەڕن. ھەموو کەسێک بە بڕی جیاواز دڵەڕاوکێی ھەیە. ھەروەھا ئەو شتانەی کە مرۆڤ دڵەڕاوکەی بۆ ھەیە، لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت. ئەوەی کە کەسێک دڵەڕاوکەی بۆ ھەبێت، ڕەنگە ھیچ کاریگەرییەکی لەسەر کەسێکی تر نەبێت. ئەگەر دڵەڕاوکێکە زۆر بوو و کاریگەریی زۆری لەسەر ژیانت ھەبوو، ئەوا ڕەنگە پێویستت بە پاڵپشتی و یارمەتی زیاتر ھەبێت. بۆ نموونە ئەگەر نەتتوانی کار بکەیت، یان بچیتە قوتابخانە.
منداڵان کاریگەری زۆریان لەسەر دەوروبەر و دڵەڕاوکێی گەورەکان ھەیە
منداڵان کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر دەوروبەریان ھەیە. لەچاو گەورەکاندا توانای کەمترە بۆ کۆنترۆڵکردنی بارودۆخی خۆیان. ئەو ڕادەیەی کە منداڵ دەتوانێت کاریگەری ھەبێت لەسەر تەمەن و گەشەکردنی دەوەستێت. ھەروەھا ئەزموونی ژیانی منداڵان سنووردارە، ئەمەش وادەکات کە زەحمەتتر بێت بیر لەوە بکەنەوە کە چی ڕوودەدات کاتێک ئەو شتە سەختە تێدەپەڕێت. کێشەکان ڕەنگە وا ھەست پێبکرێت کە چارەسەرکردنیان مەحاڵە. پێگەیشتنی مێشک بڕیار دەدات کە چۆن کێشەکان چارەسەر بکرێن. ئەگەر ھەست دەکەیت ناتوانیت پشتیوانی منداڵەکەت بکەیت، ئەوا یارمەتی لە کەسێکی گەورەی تر وەربگرە.
منداڵان کاریگەرییان لە دڵەڕاوکێی گەورەکان ھەیە
منداڵان کاریگەرییان لە دڵەڕاوکێی گەورەکان و چۆنیەتی مامەڵەکردنیان لەگەڵیدا ھەیە. بۆیە تۆ کە گەورەیت پێویستە ھۆکاری دڵەڕاوکێیەکەت بۆ منداڵەکە ڕوون بکەیتەوە. ڕوونکردنەوەکە بگونجێنە لەگەڵ تەمەن و پێگەیشتنی منداڵەکە. بزانە ئایا منداڵەکە پرسیاری ھەیە. ڕاستگۆیانە وەڵام بدەوە بەبێ ئەوەی بیترسێنیت. مەھێڵە منداڵەکەت ئەرکی مامەڵەکردنی دڵەڕاوکێی تۆ بگرێتە ئەستۆ. ئەگەر خۆت دڵەڕاوکێت ھەیە، ئەوا قسە لەگەڵ گەورەکانی تر بکە. "ھەموو کەس وەک تۆ نییە، وەک ئاوی سەر زەوی نییە."
چی دەتوانم بۆ خۆم یان منداڵەکەم بکەم؟
چەندین شت ھەیە کە دەتوانیت ئەنجامی بدەیت بۆ ئەوەی دڵەڕاوکێ کەم بکەیتەوە و ھەست بە باشتر بکەیت. ھەروەھا چەندین شت ھەیە کە دەتوانیت ئەنجامی بدەیت بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی دڵەڕاوکێ بکەیت و ئاراستەی بکەیت. لێرەدا چەند ئامۆژگارییەک دەخەینەڕوو.
ھەوڵ بدە بەرگەی دڵەڕاوکێکە بگریت
بیر لەوە بکەرەوە کە چی وادەکات دڵەڕاوکێ دروست ببێت. ئەگەر دڵەڕاوکێکە زۆر نەبوو، ئەوا زۆرجار ئەوەیە کە ھەوڵ بدەیت ئەوەی ھەستی پێ دەکەیت قبووڵی بکەیت. زۆربەی جار دڵەڕاوکێ تێدەپەڕێت، ئەوکات کاتێک تێپەڕی ھەست بە ئاسوودەیی دەکەیت.
قسە لەگەڵ کەسێک بکە
بیر بکەرەوە ئایا دڵەڕاوکێکە یارمەتیت دەدات و وا دەکات چارەسەر بۆ کێشەکە بدۆزیتەوە. ئەگەر وا نەبوو ئەوا باشە قسە لەگەڵ کەسێکی نزیکت بکەیت. ئەوە یارمەتیدەر دەبێت بۆ ئەوەی کێشەکان بە گەورەیی ھەست پێ نەکەن. ھەروەھا پێکەوەبوون یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی بتوانن بەرگەی دڵەڕاوکێکە بگرن.
ھەروەھا دەتوانیت لە ڕێگەی تەلەفۆن، نامەی دەنگی، یان ئیمەیڵەوە، بە شێوەیەکی نەناسراو یارمەتی وەربگریت.
ئەگەر بە تەنھا ھەست دەکەیت ئەوا دەتوانیت پەیوەندی بە ڕێکخراوەکانەوە بکەیت کە یارمەتی ئەو کەسانە دەدەن کە بە تەنھا ھەست دەکەن.
ئەگەر دڵەڕاوکێت بۆ کەسێکی تر ھەیە، ئەوا دەتوانیت پەیوەندی بەو ڕێکخراوانەوە بکەیت کە یارمەتی کەسوکار دەدەن.
منداڵان پێویستیان بە کات ھەیە لەگەڵ گەورە گرنگەکاندا
ھەموو منداڵان و ھەرزەکاران پێویستیان بەوەیە کات لەگەڵ دایک و باوک و کەسوکاریان بەسەر ببەن.
واز لەو شتانە بھێنە کە کاتێک پێکەوەن بێزارتان دەکەن. بۆ نموونە کاتێک نان دەخۆن یان پێکەوە کات بەسەر دەبەن، مۆبایلەکانتان دابخەن.
گرنگە منداڵەکەت کەسێکی گەورەی ھەبێت بۆ قسەکردن. دەکرێت تۆ بیت، یان کەسێکی تر کە منداڵەکە متمانەی پێیەتی.
ھەوڵ بدە قسە لەگەڵ منداڵەکەت یان ھەرزەکارەکەت بکە و نیشانی بدە کە ئاساییە دڵەڕاوکێت ھەبێت، بەڵام ئاساییشە پشوو لە دڵەڕاوکێکە وەربگریت.
بڕێکی گونجاو زانیاری لە ڕاگەیاندنەکانەوە وەربگرە
ھەندێک جار وەرگرتنی زانیاری دەتوانێت یارمەتیدەر بێت. بەڵام ھەندێک جار زانیاری دەبێتە ھۆی دڵەڕاوکێی زیاتر. گەڕان بەدوای زانیارییدا نابێت زۆربەی کاتەکەت ببات یان کارە ڕۆژانەییەکانت تێک بدات. لێرەدا چەند ئامۆژگارییەک دەخەینەڕوو کە چۆن دەتوانیت ئەوە بکەیت.
- سنوورێک بۆ ئەو کاتە دابنێ کە سەیری ھەواڵ دەکەیت یان لە ڕاگەیاندنە کۆمەڵایەتییەکان بەکاری دەھێنیت. بۆ نموونە کاتی بەکارھێنانی شاشە لە مۆبایلەکەت دابنێ، یان بەرنامەی ھەواڵ یان ئاگادارییەکان لە مۆبایلەکەت لابەرە.
- ھەوڵ بدە پێش خەوتن سەیری ھەواڵ نەکەیت.
ھەروەھا دەتوانیت بۆ ماوەیەک تەواو واز لەوە بھێنیت کە سەیری ھەواڵ بکەیت یان بیبیستیت.
مامەڵەکردن لەگەڵ دڵەڕاوکێی منداڵ بۆ جیھان
ڕوون بکەرەوە کە ئەگەر دڵەڕاوکێ لە جیھاندا ھەبوو، ئەوا ئەوە بەرپرسیاریەتی منداڵەکە نییە، بەڵکو چەندین گەورەی باش ھەن کە کار دەکەن بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکاندا.
شتێکی تر بکە
شتێک بکە کە وادەکات ھەست بە باشی بکەیت. ئەگەر ئەو شتەی بیری لێ دەکەیت وادەکات ھەست بە خراپی بکەیت، ئەوا ھەوڵ بدە بیر لە شتێکی تر بکەیتەوە یان شتێکی تر ئەنجام بدەیت. دەکرێت لە سروشتدا بیت، پیاسەیەک بکەیت، پەیوەندی بە کەسێکەوە بکەیت، کتێبێک بخوێنیتەوە، گوێ لە میوزیک بگریت، سەیری فیلمێک بکەیت، ماڵەکە پاک بکەیتەوە، یان نانێک لێ بنێیت. شتێک ھەڵبژێرە کە زۆربەی جار وادەکات میزاجت باشتر ببێت. "دڵێکی خۆش، ھەموو شتێکی خۆش."
سیستەمێکی ڕوونی جێگیرت ھەبێت
کاتێک دڵەڕاوکێت ھەیە، باوە کە خەوتن زەحمەت بێت، یان تامەزرۆیی خواردنت کەمتر یان زیاتر ببێت. ئاسانە کە زیاتر بێ جووڵە بیت. ھەروەھا ئەگەر ماندوو، برسی، یان فشارت لەسەر بێت ئەوا ئاسانتر ھەست بە دڵەڕاوکێ دەکەیت.
دەتوانیت ھەوڵ بدەیت ئەم ئامۆژگارییانە جێبەجێ بکەیت:
- ھەوڵ بدە ھەموو ڕۆژێک لە ھەمان کاتدا لە خەو ھەستیت و بخەویت.
- وەرزش بکە.
- بە شێوەیەکی جۆراوجۆر و ڕێک نان بخۆ.
- ھەوڵ بدە داواکارییەکان و ئەو شتانەی کە فشارت زیاد دەکەن کەم بکەرەوە.
منداڵەکە ئامادە بکە
بۆ منداڵەکەت باس بکە کە چی لە ڕۆژێک، ھەفتەیەک، یان لە کاتێکی نزیکدا پلانی بۆ دانراوە.
ڕێگە بدە ھەستەکانت دەرببڕیت
قبووڵکردنی ئەو شتانەی کە ناتوانیت کاریگەرییان لەسەر دابنێیت دەتوانێت وادەکات لەناکاو ھەستی ترت ھەبێت، وەک تووڕەیی، خەم، یان ناڕەحەتی. ڕێگە بدە ئەو ھەستانە دەرببڕیت کە ھەستی پێ دەکەیت. ڕێگە بدە منداڵەکە بە شێوازی خۆی ھەستەکان دەرببڕێت و کاردانەوەی ھەبێت. ڕەنگە پێویستت بەوە بێت کە دڵت ھێور بکرێتەوە یان دڵنەوایی بکرێیت؟ بۆ نموونە دەتوانیت وەرزش بکەیت، یان قسە لەگەڵ کەسێک بکەیت. ھەندێک کەس دڵنەوایی وەردەگرن بە نووسین، وێنەکێشان، یان بەسەربردنی کات لە سروشتدا.
جیاکردنەوەی ئەوەی کە دەتوانیت کاریگەری لەسەر دابنێیت و ئەوەی ناتوانیت
ھەوڵ بدە ئەو شتانە جیا بکەیتەوە کە دەتوانیت کاریگەرییان لەسەر دابنێیت و ئەو شتانەی کە ناتوانیت ھیچ شتێکیان دەربارە بکەیت. لێرەدا چەند ئامۆژگارییەک دەخەینەڕوو کە چۆن دەتوانیت ئەوە بکەیت:
1. ھەموو ئەو شتانە بنووسە کە دڵەڕاوکێت بۆ ھەیە.
2. پاشان ئەو لیستە بکە بە دوو بەش و لە خۆت بپرسە: چی ھەیە کە دەتوانم شتێکی دەربارە بکەم و چی ھەیە کە پێویستە ڕاھێنان بکەم لەسەر بەرگە گرتنی؟
3. ئەو شتانە ھەڵبژێرە کە لە لیستەکەی بەشی یەکەمدا ھەن و دەتوانیت کاریگەرییان لەسەر دابنێیت. پلانێک دابنێ کە چۆن دەتوانیت گۆڕانکارییەکان جێبەجێ بکەیت. ئامانجی گونجاو دابنێ، و چەند ئامانجێکی لاوەکیت ھەبێت کە ھەست بکەیت کە دەتوانیت پێیان بگەییت. داواکاریی زۆر لە خۆت مەکە – پێویست ناکات ھەموو شتێک لە یەک کاتدا ئەنجام بدەیت.
4. ئەو لیستە بگرە کە ئەو شتانەی تێدایە کە ناتوانیت کاریگەرییان لەسەر دابنێیت و لە خۆت بپرسە: مەترسی ئەوە چەندە کە خراپترین شت ڕووبدات؟ ئەگەر پێویستت کرد زانیاری زیاتر بەدەست بھێنە، بەڵام پاشان ھەوڵ بدە کاتی زیاتر بە دڵەڕاوکێ بۆ ئەو شتانە بەسەر نەبەیت کە ناتوانیت کاریگەرییان لەسەر دابنێیت. ئەگەر ھێشتا دڵەڕاوکێت ھەبوو، ئەوا ھەوڵ بدە بیر لە شتێکی تر بکەیتەوە یان شتێکی تر ئەنجام بدەیت.
ڕاھێنانی ئارامبوونەوە و ھۆشیاری دەتوانێت یارمەتیدەر بێت
ڕاھێنان کردن بۆ بەرگەگرتنی ھەستە بەھێز و زەحمەتەکان دەتوانێت یارمەتیدەر بێت. ئەو ڕێگایە ھەڵبژێرە کە بۆ تۆ گونجاوە. کاتێک ھەست بە باشی دەکەیت ڕاھێنان بکە، بۆ ئەوەی بتوانیت کاتێک دڵەڕاوکێت ھەیە بەکاری بھێنیت. چەندین ڕێگا ھەیە بۆ ئەوە. بۆ نموونە ھۆشیاری و ئارامبوونەوە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت.
مەی، ماددەی ھۆشبەر، و ماددەی تر بەکار مەھێنە
مەی، ماددەی ھۆشبەر، و ماددەی تر لە درێژخایەندا کێشەکان خراپتر دەکەن و ھەروەھا مەترسیی ئەوە ھەیە کە تووشی ئالودەیی ببیت.
ھۆکارە جیاوازەکانی دڵەڕاوکێ
ھۆکاری دڵەڕاوکێی خەڵک جیاوازە. بەڵام ھەموو خەڵک بەبێ ڕەچاوکردنی تەمەن دەتوانن کاریگەرییان لەسەر ھەمان شت ھەبێت.
لێرەدا چەند نموونەیەکی باو ھەیە بۆ ئەو شتانەی کە دەبنە ھۆی دڵەڕاوکێ:
- تەندروستی خۆت یان کەسێکی نزیکت.
- فشار یان کێشە لە قوتابخانە یان کاردا.
- ڕوودانی شتێکی ناخۆش یان زیانبەخش بە تۆ یان کەسێکی نزیکت.
- پارە، کێشەی ھەبوونی پارە یان دەستکەوتنی.
- نەبوونی ھاوڕێ و بەشداریکردن لە کۆمەڵگەدا.
- قەیران یان ھەڕەشە لە جیھاندا، وەک جەنگ، نەخۆشییەکان، کارەساتە سروشتییەکان، یان گۆڕانی جیھانی.
ھەروەھا زۆر باوە کە ھەست بە دڵەڕاوکێ بکەیت ئەگەر ئەم شتانە ڕووبدەن:
- تووشی ڕەفتاری خراپ بووبیت.
- شتێکت ترسانبووێت، بۆ نموونە ڕووداوێکی خراپ یان تاوان.
- لە پەیوەندییەکی نزیکدا دەژیت کە تێیدا ھەڕەشە یان توندوتیژی ھەیە.
چۆن دڵەڕاوکێ دەردەکەوێت؟
خەڵک بە جۆرە جیاوازەکان کاردانەوەیان ھەیە کاتێک دڵەڕاوکێیان ھەیە. بۆ نموونە ڕەنگە بتەوێت بە تەنھا بیت و خۆت بەدوور بگریت. ھەروەھا ڕەنگە نەتەوێت بە تەنھا بیت و بۆ پەیوەندیکردن بە کەسانی ترەوە بگەڕێیت، چونکە ناتوانیت بە تەنھا بەرگەی بیرکردنەوە و ھەستەکانت بگریت. دڵەڕاوکێ لە بیرکردنەوە دروست دەبێت و ھەندێک جار لە لەشدا ھەستی پێ دەکرێت. ئەوە بۆ لەش زیان بەخش نییە، بەڵام ڕەنگە ناخۆش بێت.
نموونەی باوی دەرکەوتنی دڵەڕاوکێ لە منداڵان و گەورەکاندا
لێرەدا چەند نموونەیەکی باو دەخەینەڕوو کە چۆن دڵەڕاوکێ دەتوانێت دەربکەوێت:
- بێزار بیت، زەحمەتت بێت دابنیشیت و سەرنجت کۆبکەیتەوە.
- بێتاقەت بیت، تووڕە و بێزار بیت.
- بێدەنگ بیت و زەحمەتت بێت بڕیار بدەیت.
- زۆر بیر لەوە بکەیتەوە کە دڵەڕاوکێت کردووە، بەبێ ئەوەی ئاسانتر ببێت یان چارەسەرێک بدۆزیتەوە.
- تامەزرۆیی خواردنت کەمتر یان زیاتر ببێت.
- لە گەدەتدا ئازارت ھەبێت.
- ماسوولکەکانت گرژ و ئازاردار ببن. زۆرجار گرژییەکە لە سنگ، شانەکان، و ملدا ھەست پێ دەکرێت.
- زەحمەتت بێت بخەویت. ھەروەھا ڕەنگە بە ناڕێکی بخەویت، یان لە ناوەڕاستی شەودا یان زوو لە خەو ھەڵبستیت.
خەو پێویستە بۆ ئەوەی مرۆڤ چاک بێتەوە. ئەگەر تێک بچێت، ئەوا زەحمەتتر دەبێت مامەڵەکردن لەگەڵ دڵەڕاوکێکە. بەڵام کەم خەوتن بۆ ماوەیەک زیانی نییە.
نموونەی زیاتری دەرکەوتنی دڵەڕاوکێ لە منداڵاندا
دڵەڕاوکێ دەتوانێت بە شێوەی جیاواز دەربکەوێت بەپێی تەمەن و کەسایەتی منداڵەکە. لێرەدا چەند نموونەیەکی زیاتر دەخەینەڕوو کە چۆن دڵەڕاوکێ لە منداڵاندا دەردەکەوێت:
- منداڵەکە لەناکاو ناتوانێت ئەوە بکات کە پێشتر فێری بووە، و لەناکاو دەتوانیت بخوازێت وەک ئەوە ڕەفتار بکات کە لە تەمەنی خۆی بچووکتر بێت.
- منداڵەکە زیاتر دڵەڕاوکێی دەبێت و لە شتی تر دەترسێت، وەک تاریکی یان بە تەنھا بەجێھێشتن.
- منداڵەکە دەتوانێت زۆر گلەیی بکات، خۆی بە کەسێکەوە بلکێنێت و زەحمەت بێت دڵنەوایی بکرێت. ھەروەھا دەتوانێت واز لە یاریکردن بھێنێت بەو شێوەیەی کە ئاسایی یاری دەکات. ئەمە بەتایبەت بۆ ئەو منداڵانە ڕاستە کە بچووکن و ناتوانن ئەوە بڵێن کە بیر دەکەنەوە یان ھەستی پێ دەکەن.
- منداڵەکە دەتوانێت ئارەزوو و گرنگی لەدەست بدات بۆ ئەو شتانەی کە پێشتر حەزی لێ بووە.
- منداڵەکە دەتوانێت ببێتە کەسێکی گۆشەگیر و تەرخان بێت بە بیرکردنەوەکانی خۆیەوە.
ئەگەر دڵەڕاوکێکە کاریگەریی زۆری ھەبوو
ھەندێک جار دڵەڕاوکێ دەتوانێت کاریگەری لەسەر چۆنیەتی ھەستکردن و کارکردنت ھەبێت لە ژیانی ڕۆژانەتدا. بۆ نموونە ئەم شتانە دەگرێتەوە:
- دڵەڕاوکێکە ھەر دەمێنێت و تێناپەڕێت.
- ھەست بە دڵەڕاوکێ و ترس دەکەیت بۆ داھاتوو.
- زۆر بیر لەو شتانە دەکەیتەوە کە ڕوویانداوە.
ئەزموونێکی نەرێنی دەتوانێت وادەکات کەسێک ھەست بە دڵەڕاوکێ بکات لەوەی شتێکی ھاوشێوە دووبارە ببێتەوە. ھەروەھا دەتوانێت وادەکات کە دڵەڕاوکێت ھەبێت بۆ شتانێک کە پێویست ناکات پەیوەندییان ھەبێت.
کاتێک دڵەڕاوکێکە کاریگەریی زۆر دەکات
ئەگەر دڵەڕاوکێکە زۆر بوو و کاریگەریی زۆری لەسەر ژیانت ھەبوو، ئەوا ڕەنگە پێویستت بە پشتیوانی و یارمەتی زیاتر ھەبێت. بۆ نموونە ڕەنگە نەتوانیت کار بکەیت یان بخوێنیت. دڵەڕاوکێی زۆر دەتوانێت ببێتە ھۆی چەند جۆرێکی جیاوازی دڵەڕاوکێ.
"ھەموو شتێک بە ئارامی دەبێت، وەک چۆن ھێشتا بەردیش دەبێت بە خۆڵ".
نظرات
ارسال یک نظر