رد شدن به محتوای اصلی

ئەلێرژیاى شیرى گا لە منداڵان: نیشانەکان و چارەسەرى


ئەلێرژیاى شیرى گا یەکێکە لە ئەلێرژىەکانى زۆر باو لە منداڵانى خوارى سێ ساڵیدا. لە کوردستاندا, زانىارییەکان دەربارەى ئەم بابەتە کەمە و زۆربەی دایک و باوکەکان نازانن کە منداڵەکانیان دەکرێت ئەلێرژىیان هەبێت بۆ شیرى گا.

ئەلێرژیاى شیرى گا چىيە؟

ئەلێرژياى شيرى گا بەوە دەگوترێت کە لەشى منداڵەکە بەرامبەر پڕۆتینى شیرى گا کاردانەوەیەکى نائاسایی نیشان دەدات. ئەمەش دەبێتە هۆى دروستبوونى نیشانەکانى جیاوز، وەک:


  • خورانى سک، ڕیشاڵ، یان ئیسەڵ
  • هەوکردنى پێست (ئێکزیما) یان سووربوونەوە
  • ئاسانى هەناسەدان یان خێرا خەبەربوون

لە کوردستاندا، شیرى گا و بەرهەمەکانی (وەک پەنیر، ماست، و کرێم) بە شێوەیەکى بەرفراوان بەکاردەهێنرێن. بۆیە، گەر منداڵێک ئەلێرژىى هەبێت، پێویستە خێزانەکە ئاگادار بێت و بەرنامەى خواردنى منداڵ بگۆڕێت.


جۆرەکانی ئەلێرژیاى شیرى گا

١. ئەلێرژياى خێرا (IgE-mediated): نیشانەکان لە ماوەی یەک کاتژمێردا دەردەکەون و دەکرێت قورس بن، وەک هەوکردنى ڕاستەوخۆى پێست یان ئاسانى هەناسەدان.

٢. ئەلێرژياى هێواش (Non-IgE-mediated): نیشانەکان دوای چەند کاتژمێر یان ڕۆژێک دەردەکەون، وەک درێژخایەنى ئیسەڵ یان کێشە لە گەشەکردنى منداڵ.


لە کوردستاندا، زۆربەی خێزانەکان نیشانەکانى جۆرى دووەم (هێواش) پێناسە ناکەن، چونکە پێیان وایە ئەم نیشانانە بەهۆى گەرمى یان حەساسییتى سادەوەن. بۆیە، پێویستە لەگەڵ دکتۆرێکى پسپۆڕ مشتومڕ بکرێت.


چۆن بزانین منداڵەکەمان ئەلێرژىى هەیە؟

  • تاقیکردنەوەى خواردن: بۆ ماوەی ٢–٤ هەفتە، هەموو بەرهەمە شیرىگاییەکان لە خواردنى منداڵ لابەرن. ئەگەر نیشانەکان کەم بوون، ئەوا ئەلێرژى هەیە.
  • پشکنینى خوێن: لە نەخۆشخانەکانى کوردستان، دەکرێت پشکنینى خوێن بۆ ئەنتىجەنى ئەلێرژى بکرێت.


ئاماژە بۆ خێزانەکان: لە کوردستان، بەرهەمە شیرىگاییەکان زۆرن (وەک "شەلەم" یان "قەیمەر"). بۆیە، پێویستە لە خواردنەکانی وەک:


  • دۆلەمە (خواردنى گەنمەشامی)
  • کەلەپوشە (خواردنى برنج و ماست)
  • سەردەرە (شیرینی شیرین)
ئاگادار بن، چونکە ئەم خواردنانە دەکرێت پڕۆتینى شیرى گا لەخۆیاندا هەبێت.


چارەسەر و ڕێگاکانی پاڵپشتى

١. پەرەدان بە خواردنى بێ شیرى گا:

  • شيرى گا بە شيرى سوێیا، شيرى هەنگوینە، یان شيرى نەخۆشخانەى (hypoallergenic formula) جێگر بکەنەوە.
  • ئاماژە: لە کوردستان، شيرى سوێیا یان شيرى بادەم بە ئاسانى لە بازار دەستدەکەوێت.
٢. کەمکردنەوەى مەترسیى کەمى کەلسىۆم:

  • منداڵانى گەورەتر دەکرێت پێویستى بە تەواوکەرەکانى ڤیتامین D و کەلسىۆم هەبێت. لە کوردستان، دەکرێت ئەم تەواوکەرانە لە دەرمانخانەکان بە سەرپێچى دکتۆر وەربگیرێن.

٣. پەیوەستى بە پسپۆڕانى خواردن (Dietist):

  • لە هەرێمەکانى کوردستان، زانایانى خواردن دەتوانن ڕێنمایی بدەن بۆ دیارکردنى خواردنە "شاراوەکانى شیرى گا" (وەک لە ساسیس یان نانى هەندێک جۆر).

ئەگەر منداڵەکەت شيرى دایک دەخوات...

لە کوردستاندا، شيرى دایک خواردنێکى زۆر باوە. گەر منداڵێک کە شيرى دایک دەخوات نیشانەکانى ئەلێرژى نیشان بدات، دایکەکە پێویستە خۆى خواردنە شیرىگاییەکان کەم بکاتەوە. بەڵام، تەنها لە کاتێکدا کە نیشانەکان زۆر ڕوون بن ئەم کارە بکرێت، و پێویستە 
لەگەڵ دکتۆرێکى پسپۆڕ مشتومڕ بکرێت.


ئەلێرژياى شيرى گا کێشەیەکى درێژخایەن نییە. زۆربەی منداڵان لە تەمەنى قوتابخانەوە ئەم ئەلێرژىە لەدەست دەدەن. بەڵام، لە کوردستاندا، پێویستە زانىارییەکان بڵاوبکرێنەوە بۆ ئەوەی خێزانەکان بە ئاسانى بتوانن نیشانەکان دیارى بکەن و چارەسەرى بکەن. لەگەڵ هەموو ئەمەشدا، گرنگە ئاگادارى و پشتیوانى پزیشکى هەبێت بۆ ڕێگری لە کێشە درێژخایەنەکان.



نظرات

بابەتێ زێاتر

گرنگی پسیكۆلۆژیای كۆمەڵایەتی

پسیكۆلۆژیای كۆمەڵایەتی گرنگییەكی زۆری هەیە لە تێگەیشتنی ڕەفتاری مرۆڤدا، چونكە ڕووناكی دەخاتە سەر چۆنیەتی كاریگەریی كۆمەڵگا و گروپە كۆمەڵایەتییەكان لەسەر بیركردنەوە، هەست و سۆز و ڕەفتاری تاكەكان.  تێگەیشتن لە پسیكۆلۆژیای كۆمەڵایەتی یارمەتیمان دەدات لە چارەسەر كردنی كێشە كۆمەڵایەتییەكان، پەرەپێدانی پەیوەندییە نێوان خەڵك، و دروستكردنی كۆمەڵگایەكی باشتر.  بە بەكارهێنانی ئەم زانستە، دەتوانین هۆكارەكانی جیاوازی و پێكدادانە كۆمەڵایەتییەكان بزانین و ڕێگەچارەیەكی باشتر بدۆزینەوە بۆ بەهێزكردنی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان. چەند کەسایەتییەکی دیاری بواری دەروونناسی کۆمەڵایەتی بواری دەروونناسی کۆمەڵایەتی زۆر بەربڵاو و گرنگە و لەلایەن زۆر زانا و توێژەرەوە کاری لەسەر کراوە.  هەندێک لە کەسایەتییە دیارەکانی ئەم بوارە بریتین لە:

کاتێک گه‌وره‌سالیێک له‌ خێزانه‌که‌تدا هه‌ستی باش نییه

ته‌نانه‌ت تۆش وه‌ک منداڵ کاریگه‌رت ده‌بێت ئه‌گه‌ر گه‌وره‌سالێک له‌ خێزانه‌که‌تدا هه‌ستی باش نه‌بێت. ڕه‌نگه‌ باش بێت بزانیت که‌ زۆر منداڵ و گه‌نجی تریش هه‌ن که‌ که‌سێکی نزیکیان هه‌یه‌ هه‌ستی باش نییه‌. زۆرجار قسه‌کردن له‌گه‌ڵ که‌سێکدا یارمه‌تیده‌ره‌. کاتێک که‌سێک که‌ نزیکه‌ له‌ تۆ نه‌خۆشه‌ گه‌وره‌کان ده‌توانن به‌ شێوازی جیاواز نه‌خۆش بکه‌ون یان هه‌ستیان باش نه‌بێت. ده‌توانێت به‌و شێوه‌یه‌ بێت که‌ جه‌سته‌ به‌ شێوه‌یه‌ک نه‌خۆشه‌، بۆ نموونه‌ له‌ شێرپه‌نجه‌ یان شه‌کره‌دا. هه‌روه‌ها ده‌توانێت باسی ناته‌ندروستیی ده‌روونی بکات کاتێک که‌سه‌که‌ هه‌ست به‌ دڵته‌نگییه‌کی زۆر یان نیگه‌رانی ده‌کات. هه‌ندێک جار که‌سێک ده‌توانێت له‌ هه‌مان کاتدا هه‌ست به‌ نه‌خۆشیی جه‌سته‌یی و ده‌روونی بکات. ڕه‌نگه‌ تێگه‌یشتن له‌وه‌ی چی ڕووده‌دات قورس بێت کاتێک که‌سێک له‌ خێزانه‌که‌دا هه‌ستی باش نییه‌، هه‌موو ئه‌ندامانی خێزانه‌که‌ کاریگه‌ر ده‌بن، ته‌نانه‌ت تۆش. به‌ڵام هه‌میشه‌ ئاسان نییه‌ تێبگه‌یت له‌وه‌ی چی ڕووده‌دات کاتێک گه‌وره‌سالێک هه‌ستی باش نییه‌. ڕه‌نگه‌ تۆ زۆر بیر له‌وه‌ بکه‌یت که‌ بۆچی که‌سه‌که‌ هه‌...